(Keyboard) صفحه کلید

هدف اين گفتار: آشنائی با صفحه کليد و محل و کارکرد پاره‌ای از کليدهای آن و همچنين آشنائی با محل قرار گرفتن حروف فارسی بر روی صفحه کليد و آشنائی با نوشتن فارسی

آنچه خواهيد خواند: (١) صفحه کليد و نوشتن (٢) ساختار صفحه كليد (٣) کارکرد برخی از کليدها (٤) نوشتن (تايپ کردن) به زبان فارسی

صفحه كليد و نوشتن

يكی ديگر از ابزارهائی كه با آن می‌توان با درون كامپيوتر ارتباط برقرار ساخت صفحه كليد می‌باشد. صفحه كليدها، يا بوسيله كابل و يا بصورت بی‌سيم به كامپيوترها وصل هستند. در مورد كامپيوترهای كيفی (يا لپ‌تاپ) صفحه كليد قسمتی از بدنه كامپيوتر می‌باشد. با فشار دادن هر كدام از كليد‌های صفحه كليد مقداری جريان اليكتريسيته به درون كامپيوتر وارد می‌شود. كامپيوتر اين جريان الكتريكی را به زبان خودش ترجمه كرده و می‌فهمد كه منظور ما از فشار دادن هر كليد در صفحه كليد چه بوده است.

با وجودی که تعداد کلیدهای روی صفحه کلید محدود به چند گروه انگشت‌شمار می‌شود اما ترکیب این کلیدها با یکدیگر کارهای بسیاری را میسر می‌سازد. (منظور از ترکیب کلیدها در واقع ضربه زدن هم‌زمان دو یا سه عدد از آن‌ها می‌باشد) هنگام بکار بردن برخی از نرم‌افزارها، تعدد این کلید‌های ترکیبی ده‌ها مورد می‌تواند باشد. تلاش برای فراگرفتن همه ترکیب‌های قابل اجرا، بسته به نیاز شما در بکار بردن صفحه کلید دارد.

از آنجائی که این دوره آموزشی برای مبتدیان طراحی شده است، صرفاً گوشه‌ای از کاربرده‌های صفحه کلید آموزش داده خواهد شد و فراگیری کاربردهای گوناگون و پیچیده آن به عهده کارآموزان خواهد بود. نکته دیگر این‌که در این خودآموز، نوشتن (تایپ کردن) به زبان فارسی آموزش داده خواهد شد.

ساختار صفحه كليد

امروزه صفحه كليدهای گوناگونی با كاربردهای گوناگون ساخته شده است. صفحه كليد معمولی كه يك نمونه آن در تصوير شماره يك ديده می‌شود دربردارنده اجزاء زير می‌باشد:

تصوير صفحه كليد
تصوير شماره يك (بزرگ‌نمائی بيشتر +)

این کلیدها کارهای بسیاری انجام می‌دهند که مشخص‌ترین آن‌ها نوشتن می‌باشد. نوشتن (تایپ کردن) عمدتاً توسط کلیدهای اصلی نوشتن انجام می‌گیرد. کلمه عمدتاً به این دلیل بکار برده شد که از کلیدهای شماره هم می‌توان برای نوشتن اعداد استفاده کرد. نکته خاصی درباره کلیدهای نوشتن وجود ندارد الا این‌که با یاد گرفتن انگشت‌گذاری مناسب می‌توان سرعت تایپ کردن (نوشتن) را افزایش داد. نحوه انگشت‌گذاری مناسب در ادامه مطلب توضیح داده شده است.

کارکرد برخی از کلیدها

کلید تبدیل (شیفت). یکی از کلیدهای اصلی نوشتن می‌باشد که این نشانه () روی آن حک شده است. کلیدهای اصلی نوشتن عموماً توانائی نوشتن دو علامت یا دو حرف را دارند. وقتی به زبان‌هائی که الفبای لاتین بکار می‌برند چیزی می‌نویسیم (تایپ می‌کنیم)، با هر کلید می‌تواند هم حرف بزرگ و هم حرف کوچک را نوشت. اگر یکی از کلیدهای اصلی نوشتن مثلاً کلید (h) را فشار بدهیم، این حرف بصورت کوچک نوشته خواهد شد. در چارخانه پائین حرف (h) را چند بار بنویسید. (با موش‌واره، نشانگیر را در این چارخانه بگذارید و یک‌بار به دکمه چپ موش‌واره ضربه بزنید تا این فضا را فعال کنید.)

برای نوشتن حروف بصورت بزرگ، باید ابتدا کلید تبدیل (شیفت) را فشار داد و در همان حال کلید مورد نظر را ضربه بزنید (یعنی کلید تبدیل + کلید مورد نظر). اگر دوباره به تصویر کلیدهای اصلی نوشتن نگاه بیاندازید در قسمت پائین راست و پائین چپ کلیدی خواهید دید با نشان پیکان رو به بالا. این کلید همان کلید تبدیل یا شیفت می‌باشد. برای تمرین، چارخانه پائین را فعال کنید و در آن حرف (H) را بنویسید. توجه داشته باشید که این حرف باید هم‌چنان که در اینجا آورده شده است بصورت بزرگ نوشته شود.

به هر زبانی که بنویسید فرقی نمی‌کند، کلید تبدیل همواره فعالیت خود را انجام می‌دهد. در زبان‌هائی مثل انگلیسی و فنلاندی حروف الفبا چه بزرگ باشند چه کوچک به یکدیگر متصل نمی‌شوند (البته منظور در نوشتارهای ماشینی می‌باشد) بنابراین اگر هنگام نوشتن لازم شود برخی حروف را بصورت بزرگ نوشت، در آن صورت باید کلید تبدیل (شیفت) را پائین نگاه داشت و سپس کلید مورد نظر خود را فشار داد. در زبان فارسی حروف بزرگ عمدتا یا در انتهای کلمه می‌آیند و یا در میان کلمه وقتی لازم شود. برای نوشتن به زبان فارسی در کامپیوتر لازم نیست که نگران حروف کوچک و بزرگ بود چرا که کامپیوتر بطور خودکار ابتدا حروف را بصورت بزرگ می‌نویسد و اگر حرف دیگری پس از آن تایپ شود کامپیوتر بطور خودکار حرف اول را بصورت کوچک تبدیل می‌نماید تا به حرف پس از آن بچسبد. البته توجه داشته باشید که این یک قاعده همه‌گیر نبوده و استثنائاتی دارد.

توجه داشته باشید که همه کلیدهای اصلی نوشتن، الزاماً حروف الفبا را نمی‌نویسند. برخی از این کلیدها دربردارنده نشانه‌ها و علائم اعراب گذاری هستند. مثلا کلیدی که حرف (چ) را می‌نویسد، وقتی بهمراه کلید تبدیل فشار داده شود علامت ({) را خواهد نوشت. پس بهتر است گفته شود: هر کدام از کلیدهای اصلی نوشتن می‌تواند دربردارنده دو نشانه باشد (منظور از نشانه هم علائم اعراب گذاری و هم حروف الفبا می‌باشد). یکی از این نشانه‌ها با ضربه زدن به کلید مورد نظر نوشته می‌شود و نشانه دیگر وقتی نوشته می‌شود که با فشرده کلید تبدیل همراه باشد (یعنی کلید تبدیل + کلید مورد نظر).

تمرین تایپ کردن - الف.
١- چارخانه زیر را با قرار دادن نشانگیر روی آن و فشار دادن دکمه چپ موش‌واره فعال کنید.
٢- همه کلیدهائی که روی آن‌ها حروف الفبا نوشته شده است را یکی یکی فشار دهید.
٣- دوباره همه این کلیدها را فشار بدهید اما اینبار یکی از کلیدهای تبدیل (کلید سمت راست یا چپ) را فشار بدهید و در حین ضربه زدن به دیگر کلیدها این کلید را همچنان پائین نگه دارید.



تمرین تایپ کردن

کلید فاصله. یک‌بار دیگر به تصویر کلید‌های اصلی نوشتن نگاه کنید. در پائين صفحه يك كليد بزرگ خواهيد ديد. اين كليد، كليد فاصله (يا كليد فضاي خالي) نام دارد. در هنگام نوشتن، وقتي مي‌خواهيم بين كلمه‌ها فاصله بياندازيم اين كليد را بكار مي‌بريم.

تمرین تایپ کردن - ب.
١-در چارخانه بالا چند حرف فارسی را بنویسید.
٢- کلید فاصله (فضای خالی) را یک‌‌بار ضربه بزنید و دوباره چند حرف را بنویسید.
همانگونه که مشاهده می‌کنید اولین دسته از حروفی را که نوشتید بشکل یک کلمه خود را نشان می‌دهند. با ضربه زدن به کلید فاصله یک فضای خالی ایجا می‌شود و دسته دوم از کلمه‌ها نیز دوباره بصورت بک کلمه دیده می‌شوند.

کلید بک‌اسپیس. تصویر مربوط به کلیدهای اصلی نوشتن را دوباره ببینید. در منتها الیه سمت راست از ردیف اول کلیدی دیده می‌شود با علامت پیکانی که سمت چپ را نشانه رفته است (). این کلید بنام کلید بک‌اسپیس نامیده می‌شود. برای حذف حروف و کلماتی که نوشته شده است می‌توان این کلید را بکار برد. هرگاه این کلید فشرده شود حروف و نشانه‌های قبل از آن پاک می‌شود. جهت پاک شدن حروف به سمت ابتدای جمله می‌باشد.

تمرین تایپ کردن - پ.
١- نشانگیر موش‌واره را در چارخانه زیر و در نقطه‌ای از جمله نوشته شده در آن قرار بدهید (این نقطه نباید در ابتدای جمله باشد.)
٢- کلید بک‌اسپیس را چند بار ضربه بزنید و ببینید چگونه حروف، یکی پس از دیگری حذف می‌شوند.



تمرین تایپ کردن

کلید وارد کردن (یا کلید اِنتـِر). در تصویر کلیدهای اصلی نوشتن، در سمت راست و در مقابل ردیف‌های دوم و سوم کلید بزرگی دیده می‌شود که این نشانه () روی آن حک شده است. این کلید، کلید وارد کردن نامیده می‌شود. یکی از کارهای این کلید که در زمان نوشتن در برنامه‌ها یا نرم‌افزارهای نوشتاری دیده می‌شود، پایان دادن به سطر و رفتن به سر خط می‌باشد. بعبارت دیگر یک پاراگراف را پایان داده و پاراگراف جدیدی را شروع می‌کند.

تمرین تایپ کردن - ت.
١- در چارخانه بالا (مربوط به تمرین الف) چند خط بنویسید.
٢- پس از نوشتن چند کلمه، کلید وارد کردن را یک‌بار فشار بدهید.
٣- خواهید دید که با فشار این کلید سطر یا خطی که در حال نوشتن آن بودید شکسته شده و نشانگیر موش‌واره به سر خط جدید می‌رود.

کلیدهای جهت. این کلیدها همانگونه که از نامشان پیداست برای جهت دادن به نشانگیر موش‌واره می‌باشند. تعداد این کلیدها چهار عدد می‌باشد و روی هر کدام از آن‌ها علامت پیکانی حک شده است که یکی از چهار جهت بالا، پائین، راست و چپ را نشانه گرفته‌اند.

کلیدکنترل. یکی از کلیدهای عملیاتی می‌باشد که حروف (Ctrl) روی آن حک شده است. اگر به تصویر کلیدهای عملیاتی (که پیوندک یا لینک آن در ابتدای این نوشتار آورده شده است) دوباره نگاه کنید در منتها الیه سمت راست و سمت چپ از ردیف پائین دو کلید کنترل خواهید دید. صرفا برای راحتی کار با صفحه کلید می‌باشد که دو عدد کلید کنترل در سمت راست و چپ آن جا داده شده است. هر دوی این کلیدها کاری مشابه دارند.

کلید کنترل به تنهائی کاری انجام نمی‌دهد اما در ترکیب با کلیدهای دیگر است که کارکردهای این کلید نمایان می‌شود. مثلاً، ترکیب کلید کنترل و کلید (Z) یعنی [Ctrl + Z] باعث می‌شود عمل یا عمل‌های انجام گرفته شده به ترتیب باطل گردند. این کار بویژه زمانی اهمیت دارد که در حال نوشتن، با فشردن یک کلید اشتباه، تغییر عمده‌ای در نوشتار ایجاد شده است و لازم است که اتفاق انجام شده باطل گردد.

تمرین تایپ کردن - ث.
١- در چارخانه بالا (مربوط به تمرین الف) چند کلمه بنویسید.
٢- کلید کنترل و کلید مربوط به حرف زد را بطور همزمان [
Ctrl + Z] فشار دهید و تغییرات را مشاهده کنید.

در این خودآموز که با هدف آموزش‌ها مقدماتی رایانه طراحی شده است توضیحات بیشتری درباره کلیدهای صفحه کلید داده نخواهد شد. برای آگاهی بیشتر درباره کلیدهای صفحه کلید، شما را دعوت می‌کنیم پیوندک (لینک) زیر را مطالعه نمائید.

نوشتن (تایپ کردن) به زبان فارسی

کسانی که به تازگی کار با رایانه را شروع کرده‌اند از اینکه نمی‌توانند به سرعت تایپ کنند، احساس رضایت نمی‌کنند. ایشان غالباً کلیدهای صفحه کلید را نگاه کرده و با یک یا دو انگشت، آن‌ها را ضربه می‌زنند. اگر قرار باشد یک چشم به نمایشگر رایانه داشت و یک چشم به صفحه کلید، طبیعتاً نمی‌توان سرعت مناسبی را انتظار داشت. کسانی که با سرعت بالائی تایپ می‌کنند، در حین نوشتن، عمدتاً به صفحه کلید نگاه نمی‌کنند بلکه چشم به نمایشگر رایانه دارند تا ببینند چه می‌نویسند. کسانی که کارشان تایپ کردن است حتی به نمایشگر رایانه هم نگاه نمی‌کنند و صرفاً کاغذی که باید رونویسی شود را نگاه می‌کنند. البته هیچکدام از این‌ها به معنی آن نیست که گاهی به صفحه کلید نگاه نمی‌کنند بلکه باید گفت که عمدتاً نیازی به دیدن کلیدها ندارند. ایشان با لمس کردن کلید‌ها آن‌ها را تشخیص می‌دهند. بنابراین انگشتان ایشان عادت کرده است که در یک جهت مشخص بدنبال یک حرف مشخص برود.

بنابراین، دو نکته مهم در تایپ کردن به هر زبانی از جمله زبان فارسی عبارتند از: ١- دانستن محل کلید مربوط به هر حرف و ٢- انگست گذاری مناسب. یک شیوه پیدا کردن محل کلید مربوط به هر حرف این است که تمام کلیدهای اصلی نوشتن را فشار داد تا محل هر کلید معلوم شود. سپس باید محل هر کلید را بخاطر سپرد. این امر تنها از راه تمرین فراوان، شدنی است. یک راه برای کمک به از بر کردن محل کلیدها نوشتن برچسب‌هائی می‌باشد که می‌توان روی کلیدها چسباند.

نرم‌افزار ویندوز که برای کارکرد رایانه‌ها در آن‌ها نصب می‌شود دارای یک صفحه کلید استاندارد برای زبان فارسی می‌باشد. (لازم به توجه است که وقتی از صفحه کلید صحبت می‌کنیم منظورمان نرم‌افزاری است که بر پایه آن، کلیدهای صفحه کلید کار می‌کنند. بنابراین نباید تصور شود که صفحه کلیدهائی که روی آن‌ها حروف لاتین حک شده است نمی‌توانند فارسی بنویسند. خیر، صرفه نظر از اینکه چه حروف و نشانه‌هائی روی صفحه کلید حک شده است، اگر نرم‌افزار مربوط به صفحه کلید زبان فارسی فعال شده باشد [یا نصب شده باشد] می‌توان با آن صفحه کلید، فارسی نوشت.) در جدول‌های زیر می‌توان دید که چه حروف و نشانه‌هائی در صفحه کلید استاندارد فارسی می‌باشد و این حروف و نشانه‌ها در کجای صفحه کلید قرار دارند. هر کدام از خانه‌های این جدول را همانند یکی از کلیدهای صفحه کلید در نظر بگیرید. (توجه! برای تماشای بهتر این جدول‌ها بهتر است نرم‌افزار اینترنت‌اکسپلورِر را بکار ببرید چون برخی از علائم اعراب گذاری که در این جدول‌ها آورده شده است در فایر فاکس دیده نمی‌شوند.)


برای آزمایش این جدول‌ها بهتر است یکی از برنامه‌های نوشتاری رایانه خود را مثلاً برنامه (Word) را باز کنید و این حروف را در آن تایپ کنید. لازم به ذکر است که برای تایپ کردن به فارسی باید امکان فارسی نویسی در رایانه شما فعال شده باشد (یا نصب شده باشد). اگر فارسی نویسی رایانه شما فعال شده است، هنگامی که می‌خواهید فارسی بنویسید باید زبان رایانه خود را به فارسی عوض کنید. برای اینکار در محلی که زبان رایانه را نشان می‌دهد روی کلمه فارسی ضربه بزنید.

با تمرین کردن فراوان محل این کلیدها را بخاطر بسپارید. با بخاطر سپردن محل کلیدها شما در واقع نخستین گام در تایپ فارسی را فرا گرفته‌اید و آماده شده‌اید تا گام بعد را که انگشت‌گذاری مناسب می‌باشد را فرا بگیرید. نویسنده این نوشتار از روش انگشت‌گذاری که در اینجا شرح آن خواهد رفت پیروی می‌کند. البته روش یا روش‌های دیگری هم هست که می‌توانید در اینترنت اطلاعاتی درباره آن‌ها بیابید.

انگشت‌گذاری مناسب روی صفحه کلید
تصوير شماره دو

سعی کنید انگشتان خود را، مطابق تصویر شماره دو، روی صفحه کلید بگذارید. این محل‌ها در واقع محل اولیه قرار گرفتن انگشتان روی صفحه کلید می‌باشد. همانطور که ملاحظه می‌فرمائید، برای انگشتان دست چپ این محل‌ها در نظر گرفته شده است:
١- انگشت کوچک روی کلید ش (انگشت کوچک دست چپ علاوه بر کلید ش مسئول کلیدهای ض - پ هم می‌باشد)
٢- انگشت حلقه روی کلید س  (انگشت حلقه دست چپ مسئول کلیدهای ص - ظ هم می‌باشد)
٣- انگشت میانه روی کلید ی  (انگشت میانه دست چپ مسئول کلیدهای ث - ق - ط هم می‌باشد)
٤- انگشت اشاره روی کلید ب (انگشت اشاره دست چپ مسئول کلیدهای ف - ز - ر - ل هم می‌باشد)
٥- انگشت شصت روی کلید فاصله

باید بخاطر سپرد که هر انگشت مسئول کدام کلید می‌باشد. با مدتی تمرین کردن می‌توانید این محل‌ها را بخاطر بسپارید. باید توجه داشت که در حین نوشتن، انگشتان ممکن است از محل خود اندکی جابجا شوند اما همیشه باید آن‌ها را به محل اولیه خود بازگرداند تا سرعت نوشتن کم نشود یا حروف اشتباهی تایپ نشوند.

مطابق تصویر شماره دو، برای انگشتان دست راست این محل‌ها در نظر گرفته شده است:
١- انگشت کوچک روی کلید م (انگشت کوچک دست راست علاوه بر کلید م مسئول کلیدهای چ - ج - ح - خ - گ - ک - . - ؟ هم می‌باشد)
٢- انگشت حلقه روی کلید ن  (انگشت حلقه دست راست مسئول کلیدهای ه - و هم می‌باشد)
٣- انگشت میانه روی کلید ت  (انگشت میانه دست راست مسئول کلیدهای ع - ئ هم می‌باشد)
٤- انگشت اشاره روی کلید ا (انگشت اشاره دست راست مسئول کلیدهای غ - د - ذ هم می‌باشد)
٥- انگشت شصت روی کلید فاصله

همانطور که ملاحظه می‌فرمائید برخی از انگشتان نسبت به انگشتان دیگر مسئول کلیدهای بیشتری می‌باشند. دلیلش این است که آن حروف در نوشته‌های فارسی کمتر بکار برده می‌شوند و بنابراین ضرورتی ندارد که یک انگشت را مسئول گروه کوچکی از آن‌ها کرد.

در آموزش‌های رایج، در این مرحله از آموزش، فهرست بلند بالائی از کلمه‌ها به شاگردان ارائه می‌شود تا با تایپ کردن آن‌ها مهارت‌های تایپ کردن خود را گسترش بدهند اما در این خودآموز این‌کار بر عهده خود دانش‌آموز گذاشته شده است. بنابراین تا می‌توانید، نوشتن کلمه‌های گوناگون را تمرین کنید تا سرعت تایپ کردن شما بیشتر بشود. کلمه‌هائی را که برای تمرین کردن انتخاب می‌کنید بهتر است کلمه‌هائی باشند که در زندگی روزمره آن‌ها را بکار می‌برید. تا به این ترتیب محل حروفی که لازم است تا این کلمه‌های رایح را بنویسند برای شما عادی شده و ملکه ذهن شما بشوند. در حین تایپ کردن سعی کنید انگشتان خود را روی کلیدها نگاه دارید و در همین حال به نمایشگر رایانه نگاه کنید.

بالای صفحه