هدف اين گفتار: آشنائی با مفهوم رايانه و کاربردهای آن

آنچه خواهيد خواند: (١) رايانه (کامپیوتر) چيست؟ (٢) روشن و خاموش كردن رايانه

رايانه (کامپیوتر) چيست؟

تصورش را بكنيد؛ وقتی می‌خواهيد نقاشی بكشيد يك برگه كاغذ را برداشته با قلم روی آن تصاوير دلخواه خود را می‌كشيد يا وقتی می‌خواهيد خاطرات خود را روی كاغذ بياوريد، كاغذی برداشته با قلم روی آن می‌نويسيد. اين روش نقاشی كشيدن يا نوشتن، با وجود اينكه هنوز معمول می‌باشد، بيش از دو هزار سال سابفه تاريخی دارد.

اگر كارآمدی اين روش كهن‌سال مورد ارزيابی قرار گيرد متوجه خواهيم شد كه محدوديت‌های بسياری دارد:

• كاغذ و رنگ كهنه و فرسوده می‌شوند.

• كاغذ و رنگ با تنوع و كيفيت‌های گوناگون به آسانی در دسترس نمی‌باشد.

• در زمان نوشتن يا نقاشی كردن ممكن است ده‌ها بار دچار اشتباه شد، اشتباهاتی كه گاهاً اصلاح كردنشان مستلزم دوباره نويسی يا دوباره نگاری همه چيز است.

• اگر قرار باشد هر روز چيزی بنويسيم يا بكشيم پس از مدتی پول لازم برای تهيه رنگ و كاغذ يا جای لازم برای نگهداری انبوه آنها را نخواهيم داشت.

اين موارد و ده‌ها مورد ديگر، انسان‌ها را به سمت ساخت وسيله‌ای هدايت كرد كه همۀ اين كارها و كارهای بسيار ديگری را برای ما آسان ساخته است. امروزه رايانه وسيله‌ای است كه انجام طيف وسيعی از كازها را برای ما آسان ساخته است. از كارهای نوشتاری و حسابرسی گرفته تا ارتباطات، آموزش و تفريحات همه و همه به آسانی با اين وسيله جادوئی انجام‌پذير است. با رايانه می‌توان ده‌ها و هزاران نقاشی كشيد، می‌توان هزاران موسيقی ضبط كرد يا ساخت، می‌توان به اندازه هزاران كتاب مقاله و يادداشت نوشت و همه را در حافظه آن ذخيره كرد بدون اينكه خطر فرسودگی آنها را تهديد كند.

كارهای گوناگون رايانه بوسيله هزاران قطعه ريز الكترونيك كه در آن كار گذاشته شده‌اند انجام می‌گيرد. همانطور كه برای انجام بك بازی موفق فوتبال به يك برنامه يا تاكتيك از پيش طراحی شده نياز می‌باشد، قطعات الكترونيك رايانه نيز به برنامه يا برنامه‌هائی نياز دارند كه فعاليت آنها را هماهنگ نمايند و رايانه را قادر سازند با موفقيت دستورات ما را اجرا كنند. هر كدام از اين برنامه‌ها يا اصطلاحاً نرم‌افزارها برای اجرای يك كار معين طراحی شده است. برخی از اين نرم‌افزارها (برنامه‌ها) برای كارهای نوشتاري، برخی برای كارهای تصويری مثل نقاشی كشيدن يا دستكاری عكس‌ها، برخی برای كارهای حسابداری و آمار، برخی برای ضبط صدا و پردازش فيلم و برخی برای ارتباط با اينترنت و جستجوی آن طراحی شده‌اند. اين نرم‌افزارها (برنامه‌ها) در حافظه رايانه ذخيره شده و هر گاه ما بخواهيم باز شده يا اجرا می‌شوند. برای آشنائی شما، نام برخی از برنامه‌ها در اینجا آورده شده است. باید یادآور شد که چون برای این برنامه‌ها نام فارسی وجود ندارد یا اگر نامی فارسی برای آن‌ها بگوئیم شاید سردرگمی به بار بیاورد پس ناچار از بکار بردن نام انگلیسی آن‌ها هستیم.

• برنامه وّورد (WORD). این برنامه برای کارهای نوشتاری می‌باشد. بسیاری از کارهای نوشتاری را می‌توان با آن انجام داد. اگر شما بسیار می‌نویسید (مثلاً اگر نویسنده هستید یا اگر می‌خوهید یک نامه رسمی و اداری بنویسید) می‌توانید از این برنامه بهره‌های بسیار ببرید.

• برنامه اینترنت اکس‌پـِلورر (INTERNET EXPLORER). این برنامه برای مرور و گشت زدن در اینترنت طراحی شده است.

• مایکروسافت اوت‌لوک (MICROSOFT OUTLOOK). این برنامه یک سازمانده شخصی می‌باشد که با آن می‌توان کارهائی از قبیل آنچه در پی می‌آید را انجام داد: دریافت و ارسال پست الکترونیک، تنظیم برنامه‌های هفتگی، نگهداری اطلاعات شخصی دوستان و آشنایان و ادارات و سازمان‌هائی که با آن‌ها در تماس هستید و سازماندهی به یاداشت‌های خود.

• برنامه اَکروبـَت ری‌دِر (ACROBAT READER). این برنامه برای باز کردن یا خوانده پرونده‌هائی می‌باشد که به شکل پی‌دی‌اف دخیره شده‌اند.

• برنامه ویندوز مدیا پلی‌یـِر (WINDOWS MEDIA PLAYER). این برنامه برای اجرای پرونده‌های صوتی و تصویری می‌باشد.

• برنامه پئینت (PAINT). این برنامه برای نقاشی کشیده یا اعمال تغییرات ساده و جزئی به عکس‌ها و تصاویر می‌باشد.

• برنامه ویندوز مووّی مئی‌کـِر (WINDOWS MOVIE MAKER). این یک برنامه غیر حرفه‌ای برای ساخت فیلم و ویدئو می‌باشد. در این برنامه می‌توان فیلم‌های ضبط شده بوسیله دوربین‌های دی‌جی‌تال را دست‌کاری کرد، روی آن‌ها موسیقی گذاشت و یا آن‌ها را دوبله کرد.

این برنامه‌ها و صدها برنامه دیگری که وجود دارد یا هر روزه ساخته می‌شود، کارهای گوناگون رایانه را برای ما امکان‌پذیر می‌سازند. برخی از این برنامه‌ها کاملاً حرفه‌ای بوده یعنی در صنایعی مثل سینما، موسیقی، عکاسی و طراحی و غیره کاربرد دارند و برخی دیگر در حد غیر حرفه‌ای بوده و برای کاربردهای شخصی طراحی شده‌اند. البته غیر حرفه‌ای بودن این برنامه‌ها بمعنی آن نیست که نمی‌شود با آن‌ها کارهای ارزنده‌ای و با کیفیت بالا ارائه داد. خیر، کارهای موفق زیادی وجود دارد که با همین برنامه‌های غیر حرفه‌ای ساخته و طراحی شده‌اند. الیته همیشه باید یک نکته را بخاطر داشت؛ کار خوب همیشه وقت، شکیبائی و پایداری بیشتری را می‌خواهد.

همانطور كه می‌بينيد، رايانه فقط وسيله‌ای است تا اوامر و خواسته‌های ما را اجرا نمايد. اولين گام برای اجرای هر امر و دستوری اين است كه رايانه بتواند با ما ارتباط برقرار سازد. برای اين كار وسايلی ساخته شده است كه معمول‌ترين آن‌ها صفحه كليد و موش‌واره می‌باشد. درباره اين وسايل در گفتارهاي بعدي توضيح داده خواهد شد.

روشن و خاموش كردن رايانه

روشن كردن رايانه مانند هر وسيله الكتريكي ديگر مي‌باشد يعني اين كه با فشردن دكمه‌اي اين كار انجام مي‌گيرد. اما خاموش كردن رايانه (Sammuta) روش ويژه‌اي دارد كه براي سلامتي رايانه بايد اين روش را دنبال كرد مگر اين كه بخاطر شرايطي اضطراري مجبور باشيم بگونه ديگري رايانه را خاموش كنيم. براي خاموش نمودن رايانه روش زير را دنبال نمائيد:
(١) روي دكمه يا كليد شروع (Start یا Käynnistä) فشار دهيد تا فهرستي كما بيش شبيه آنچه در تصوير شماره يك ديده مي‌شود نمايان گردد.
(٢) در فهرستي كه باز مي‌شود روي كليد يا دكمه (Turn Off Computer يا Sammuta) فشار دهيد تا پنجره‌اي كما بيش شبيه آنچه در تصوير شماره دو ديده مي‌شود نمايان گردد.
(۳) با فشردن دكمه خاموش كردن (Turn Off يا Sammuta) رايانه شما روند خاموش شدن را شروع مي‌كند و پس از چند لحظه خاموش خواهد شد. در زمان خاموش شدن، رايانه بطور خودكار چند عمليات انجام مي‌دهد كه براي حفظ توانائي‌هاي رايانه مهم مي‌باشند. بنابراين روند خاموش شدن را مختل ننمائيد مگر اينكه ناچار از انجام اين كار باشيد.
(۴) با فشردن دكمه شروع دوباره (Restart يا Käynnistä uudelleen) رايانه روند خاموش شدن را دنبال نموده و پس از چند لحظه كاملاً خاموش خواهد شد. پس از خاموش شدن، رايانه روند روشن شدن را، دوباره و يطور خودكار، در پيش گرفته و پس از چند لحظه دوباره روشن شده و آماده ارائه خدمت مي‌گردد.
(۵) با فشردن كليد آماده باش (Stand By) رايانه به حالت آماده باش وارد مي‌شود.

تصویر شماره يك

تصویر شماره دو

در اينجا چند نكته را درباره حالت‌هاي مختلف رايانه از نظر روشن يا خاموش بودن يادآور مي‌شويم. رايانه‌ها در هر زمان داراي يكي از حالت‌هاي زير مي‌باشند:
(۱) يا روشن و در حالت عملياتي مي‌باشند.
(۲) يا خاموش مي‌باشند. در اين حالت همه برنامه‌هائي كه مسئول كاركرد رايانه هستند و همه برنامه‌هائي كه ما با آن‌ها در حال انجام كار بوديم، بسته شده‌اند و اجزاء الكتريكي از فعاليت ايستاده‌اند.
(۳) يا در حالت آماده باش مي‌باشند (Stand By يا Valmiustila). در اين حالت تنها برخي از اجزاء رايانه مثل صفحه نمايش خاموش مي‌شوند. در واقع مي‌توان گفت رايانه هنوز روشن بوده و در حالت آماده باش مي‌باشد. حالت آماده باش بيشتر به منظور صرفه جوئي در مصرف انرژي مي‌باشد. در حالت آماده باش، با حركت دادن موش‌واره يا ضربه زدن به يكي از كليد‌هاي صفحه كليد، رايانه دوباره به حالت عملياتي باز مي‌گردد.
(۴) يا در حالت خواب مي‌باشند (Hibernation). در اين حالت رايانه در شرايطي تقريبا شبيه حالت خاموش بسر مي‌برد. معني اين حرف اين است كه همه اجزاء رايانه از فعاليت ايستاده‌اند. با وجود قرار داشتن در شرايطي شبيه خاموشي، هنوز برنامه‌هائي  كه مسئول فعاليت رايانه بودند يا برنامه‌هائي كه ما با آن‌ها در حال كار بوديم در حال اجزا مي‌باشند و بسته نشده‌اند. به اين دليل است كه با فشردن دكمه روشن كردن كه روي بدنه رايانه قرار دارد، رايانه بسرعت به حالت عملياتي باز مي‌گردد. براي اينكه بتوانيد كليد حالت خواب (Hibernation) را ببينيد بايد در زماني كه پنجره خاموش شدن باز است (منظور پنجره‌اي است كه در تصوير شماره دو ديده مي‌شود)، روي صفحه كليد خود كليد شيفت را پائين نگه داريد.

روشن شدن رايانه ممكن است چند دقيقه طول بكشد. علت طولاني بودن روشن شدن رايانه اين است كه رايانه سعي مي‌كند تا همه برنامه‌هائي كه براي فعاليت آن لازم مي‌باشند را يافته و اجرا نمايد. بسياري از اين برنامه‌ها را ما نمي‌توانيم ببينيم يا بعبارت ديگر كاركرد آن‌ها براي ما مشهود نيست. در واقع كاركرد اين برنامه‌ها باعث فعاليت رايانه مي‌شود. بنابراين هميشه بايد به رايانه زمان لازم براي اجراي همه اين برنامه را داد. اگر در زمان روشن شدن رايانه ناشكيبائي به خرج داده و بخواهيم چند برنامه را بسرعت اجرا نمائيم، آنگاه رايانه ممكن است با مشكل روشن شدن مواچه شود.

بالای صفحه