هدف اين گفتار: آشنائی با مفهوم اینترنت و سایت‌های اینترنتی، آشنائی با ابزارهای مرورگر اینترنت و جستجوی اینترنت، آشنائی با پست الکترونیک و نشانی‌های پست الکترونیک

آنچه خواهيد خواند: (١) اینترنت و مرورگر اینترنت (٢) اینترنت چیست؟ (٣) نشانی‌های اینترنتی (٤) وب سایت (٥) اطمینان به اطلاعات (٦) مرورگرهای اینترنت

اینترنت و مرورگر اینترنت

شاید بتوان گفت که بسیاری از مردم دنیا امروزه کلمه اینترنت را شنیده‌اند. البته الزاماً همه مردم نمی‌دانند اینترنت چیست و چه فواید و چه مضراتی ممکن است در بر داشته باشد. با در نظر گرفتن این نکته، در این گفتار تلاش شده است تا با ارائه اطلاعاتی عمومی و غیر حرفه‌ای درباره اینترنت کاربرهای* تازه کار را با نحوه بکار گرفتن این امکان آشنا سازیم.

اینترنت چیست؟

اینترنت محیطی است که از بهم‌پیوستگی هزاران و شاید میلیون‌ها رایانه بوحود آمده است. همانطور که می‌دانید رایانه‌ها وسایلی هستند که با آن‌ها می‌توان اطلاعات را ساخت و ذخیره نمود. رایانه‌ها کمک می‌کنند تا اندیشه‌های ما، بدن (شکل) مادی و درک شونده گرفته و خود را بصورت اطلاعات نوشتاری، نقاشی، محاسبه ریاضی، و غیره نشان بدهند. منظور از اطلاعات در واقع طرح‌ها و ایده‌هائی می‌باشند که با نوشتن، ترسیم کردن، محاسبه و یا هر روش دیگر از دنیای ذهن به دنیای قابل لمس آورده می‌شوند. هنگامی که شما خاطرات خود را می‌نویسید یا نقاشی می‌کشید در واقع به اندیشه‌های خود، هستی می‌دهید یا آن‌ها را به صورت مادی در می‌آورید. هنگامی که از راه تلفن با کسی گپ می‌زنید، به واقع اندیشه‌هائی که در دنیای ذهن هستند را تبدیل به اطلاعات مادی می‌کنید تا دیگران بدانند در ذهن شما چه می‌گذرد.

اکنون تصور بکنید که دو یا سه یا صد یا هزاران رایانه را بتوان به یکدیگر متصل کرد. در این صورت دریائی از اطلاعات گرد خواهد آمد که حاصل جمع اطلاعات ذخیره شده در هر رایانه می‌باشد. این توده بیکران اطلاعات، اینترنت نام دارد. یکی از ویژگی‌های اینترنت بزرگی بسیار زیاد حجم اطلاعات موجود در آن می‌باشد. از اینجا، اولین مشکل درباره کاربرد اینترنت خود را آشکا می‌سازد: اگر اطلاعات موجود در اینترنت چون چکه‌های آب این دریای بزرگ باشند، چگونه می‌توان به آن‌ها دسترسی پیدا کرد وقتی نمی‌دانیم که هر چکه آب در کجای این دریای بیکران قرار دارد؟ در پاسخ با این پرسش است که نشانی‌های اینترنتی بوجود آمده‌اند.

اطلاعات موجود در اینترنت که در بالا از آن به عنوان دریا یاد شد در واقع بعنوان شبکه شناخته می‌شود، شبکه‌ای از اطلاعات. اینترنت را با نام شبکه‌ای با وسعت جهانی (world wide web یا www) می‌شناسیم که گاهی وقت‌ها خیلی ساده به آن وب می‌گوئیم.

نشانی‌های اینترنتی

مثل هر نشانی دیگری، نشانی‌های اینترنتی نیز طراحی شده‌اند تا ما را به مقصدمان برسانند. وقتی به نقشه یک شهر نگاه می‌کنیم محله‌ها، میادین، خیابان‌های بزرگ، خیابان‌های کوچک و حتی در برخی موارد می‌توان ساختمان‌های آن شهر را هم دید. نیاز به دسترسی آسان‌تر و سریعتر به نشانی‌ها بمنظور ارتباط با دیگران (یا بمنظور ارائه خدمت یا دریافت خدمت)، یکی از دلایلی بوده است که باعث شد شهرها دارای چنین الگوهائی باشند. در اینترنت نیز برای دسترسی به چکه‌های اطلاعات، چه این اطلاعات یک عکس باشد چه یک نوشته، نیاز به یک نشانی هست که ما را به آن چکه یا پاره اطلاعات راهنمائی می‌کند. همانگونه که نشانی خانه یک دوست، شما را از میان محله‌ها و میادین و خیابان‌ها عبور داده و به درب خانه آن دوست می‌رساند، نشانی‌های اینترنتی نیز ما را از دریای بیکران اطلاعات موجود در اینترنت عبور داده و به محل ذخیره شدن آنچه می‌خواهیم راهنمائی می‌کنند.

همه نرم‌افزارهائی که برای مرور اینترنت ساخته شده‌اند (این نرم‌افزارها اصطلاحاً مرورگر اینترنت نامیده می‌شوند) دارای محلی هستند برای نوشتن نشانی جاهائی که اطلاعات گوناگون ذخیره شده‌اند. دقیق نوشتن این نشانی‌ها بسیار مهم می‌باشد چرا که اگر یک نشانی درست (آن‌گونه که باید باشد) نوشته نشود، ما را به هیچ جائی راهنمائی نخواهد کرد یا ما را به جای اشتباهی خواهد رساند.

وب سایت

برای شناخت بهتر آن چیری که وب سایت خوانده می‌شود دوباره از مثال نقشه شهر کمک می‌گیریم. گفته شد که نشانی‌ها ما را به جائی که می‌خواهیم می‌رسانند. جائی که می‌رویم ممکن است یک فروشگاه باشد، یک نمایشگاه خودرو باشد و یا یک خانه شخصی باشد. هر کدام از این مکان‌ها شرایط و ویژگی‌های خود را دارد. هر کدام از این مکان‌ها یک نقطه شروع برای فعالیت‌های خاص خودش می‌باشد. در اینترنت این خانه‌ها یا مکان‌ها یا نقطه‌ها، سایت یا وب سایت خوانده می‌شوند. هر وب سایت در واقع فضائی از حافظه رایانه‌ای می‌باشد که در جائی از کره زمین قرار گرفته است. هنگامی به نشانی این وب سایت‌ها مراجعه می‌کنیم در واقع بوسیله رایانه خود به آن رایانه دیگر متصل می‌شویم. (الیته این همه داستان نمی‌باشد و صرفاً برای آشنائی با عبارت وب سایت است که این‌گونه تعریفی از ارتباط با اینترنت ارائه شد.)

هر وب سایت همچون یک مجله بوده که می‌توان آن را ورق زد و از یک صفحه به صفحه دیگر رفت. هر کدام از این صفحه‌ها خود می‌تواند دربردارنده پیوندک‌هائی باشد برای رفتن به نشانی‌هائی دیگر. (نکته! پیوندک یا لینک، چه یک نوشته باشد چه یک عکس، در واقع دربردارنده یک نشانی می‌باشد که با فشار دادن آن ما به نشانی موجود در آن راهنمائی می‌شویم.‌) هر وب سایت شامل یک نشانی می‌باشد که در واقع محل قرار گرفتن فایل‌ها (پرونده‌ها) را نشان می‌دهد. این محل یا فضای حافظه قابل خرید و فروش بوده و به این دلیل است که برخی مردم نشانی اینترنتی خاص خود را دارند. البته شرکت‌هائی وجود دارد که به کاربران خود، چنین فضائی را، بهمراه نشانی ویژه آن، بصورت رایگان ارائه می‌دهند.

نوشتن یک نشانی اینترنتی ساده:

• نشانی‌های اینترنتی اغلب با عبارت (http://www.) و یا شکل کوتاه شده آن یعنی (www.) شروع می‌شوند. به نقطه آخر این عبارت توجه شود.

• پس از آن، نام وب سایت مورد نظر قرار می‌گیرد. این نام حتماً باید با حروف لاتین نوشته شود. مثلاً نشانیِ وب سایتِ یاهو که متعلق به شرکت معروف یاهو می‌باشد اینگونه (http://www.yahoo.) شروع می‌شود. به نقطه آخر این عبارت توجه شود.

• پس از آن، پسوندی می‌آید که نوع وب سایت مورد نظر را از نظر ثبت شدن نشان می‌دهد. تعداد این پسوندها زیاد می‌باشد اما برای آشنائی شما، چند نمونه از آن‌ها در اینجا آورده شده است؛ (com, net, org, ir, fi, uk, ru). با این پسوند، نوشتن یک نشانی اینترنتی ساده پایان می‌یابد. مثلا نشانی وب سایت یاهو این‌گونه است؛ (http://www.yahoo.com).

توجه داشته باشید که آنچه اینجا آموزش داده شد تنها شکل اولیه یا ساده برای نشانی وب سایت‌ها می‌باشد. گاهی وقت‌ها یک نشانی که در محل نشانی مرورگر اینترنت نوشته می‌شود ممکن است بسیار پیچیده‌تر از این باشد.

اطمینان به اطلاعات

اطلاعاتی که هر فرد، گروه یا سازمان به دیگران می‌دهد بیانگر رفتار و کردار و پندار آن می‌باشد. اگر کسی پندار ناپاک داشته باشد، شاید اطلاعات ناپاک هم به دیگران بدهد، اطلاعاتی که می‌توانند کسی را از راستی‌ها دور ساخته و گمراه نمایند. البته، اینکه راستی چیست و گمراهی کدام است پدیده‌ای است که هر فرد، خود، باید به آن بپردازد.

اطمینان به منبع اطلاعات و اخبار همیشه مشکلی بوده است در بکارگیری رسانه‌های گوناگون. هنگامی که به وب سایت‌هائی چون وب سایت خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران، یا وب سایت صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران و یا وب سایت خبرگزاری بی‌بی‌سی مراجعه می‌شود، ما از پیش می‌دانیم چه سازمانی و با چه آهنگ و پنداری اطلاعات موجود در آن‌ها را ارائه داده است. اما در بیشتر موارد ما نمی‌دانیم چه کسی و با چه پندار و اندیشه‌ای و با چه قصد و آهنگی برخی از اطلاعات را در اینترنت گذاشته است. بنابراین، هنگام مطالعه و خواندن اطلاعات ارائه شده در هر سایت اینترنتی باید از قابل اطمینان بودن سرچشمه خبر و اطلاعات، آگاهی یافت. همانگونه که از میان انبوه روزنامه‌ها و مجله‌ها، ما به چند مورد از آن‌ها اطمینان کرده و فقط آن‌ها را می‌خوانیم به همان گونه باید به منابع قابل اعتماد در اینترنت مراجعه کرد. برخی اوقات زیبائی و جذابیت محیطی که در آن، اطلاعات و آگاهای‌ها به مردم ارائه می‌شود ممکن است کاربر را فریب داده و او را از راستی و درستی دور نماید.

در برخی موارد می‌توان منبع خبر را مورد پیگرد قضائی قرار داد. معمولاً چنین پدیده‌ای زمانی اتفاق می‌افتد که منبع اطلاعات، یک فرد یا سازمان قابل دسترس بوده و اظلاعات آن یا به حقوق اولیه فرد کاربر بعنوان یک انسان خدشه زده است یا اطلاعات ارائه شده در آن وب سایت باعث شود فرد کاربر عملی خسارت‌بار انجام بدهد که در غیر این صورت انجام نمی‌داد. مثلاً اگر شخصی در یک وب سایت بخواند که فلان دارو برای درمان فلان ناخوشی خوب است. سپس همان را انجام بدهد اما نتیجه‌ای خلاف آنچه ادعا شده است بدست بیاید در آن صورت می‌توان آن وب سایت را مورد پیگرد قضائی قرار داد.

مرورگرهای اینترنت

همان‌گونه که پیشتر گفته شد، برنامه‌ها یا نرم‌افزارهائی که برای جستجوی اینترنت ساخته شده‌اند مرورگر اینترنت نام دارند. این برنامه‌ها می‌توانند آنچه در صفحات** اینترنتی کار گذاشته شده است را برای ما باز کرده و نمایش بدهند. نمونه‌ای از یک مرورگر در تصویر شماره یک نمایش داده شده است.

تصوير شماره يك (بزرگ‌نمائی بيشتر +)

کار با این مرورگر که اینترنت اکس‌پـِلورِر (Internet Explorer) نام دارد بسیار آسان است. نخست باید دید که این مرورگر از چه اجزائی تشکیل گردیده است. اگر با موش‌واره اینجا را فشار بدهید، دوباره همان تصویر شماره یک اما این‌بار با توضیحات باز خواهد شد. اجزائی که در این تصویر مشاهده می‌شود در بیشتر مرورگرها چیزی شبیه آن‌ها وجود دارد. عموماً این اجزاء در مرورگرها دیده می‌شوند:

• محل نوشتن نشانی‌های اینترنتی. همان‌گونه که از نامش برمی‌آید این محل برای نوشتن نشانی اینترنتی صفحات اینترنت و یا وب سایت‌ها طراحی شده است. روش نوشتن نشانی‌های اینترنتی همان‌گونه است که پیشتر در همین گفتار آموزش داده شد.

• دکمه‌های جلو و عقب رفتن. هنگامی که از یک صفحه اینترنت به صفحه دیگری می‌روید نشانی این صفحات در حافظه رایانه ذخیره می‌شود. حال اگر بخواهید به صفحه قبل بروید دیگر لازم نیست دوباره نشانی آن را در محل نشانی‌ها بنویسید بلکه با فشار دادن دکمه عقب، به آن صفحه راهنمائی خواهید شد. به همین شیوه، اگر بخواهید دوباره به صفحه‌ای که از آن‌جا آمده‌اید بازگردید کافیست روی دکمه جلو فشار بدهید تا به آن صفحه راهنمائی شوید.
  تصویر شماره دو، توالی یا پشت سر هم قرار گرفتن صفحات یک وب سایت فرضی را نشان می‌دهد.
  
  تصویر شماه دو
  حال فرض کنید که به این وب سایت مراجعه کرده‌اید و پس از بازدید چند صفحه، الان در صفحه شماره سه هستید. (البته نباید تصور کرد که صفحات این‌گونه شماره‌گذاری شده‌اند.) اگر بخواهید به صفحه شماره دو بازگردید نیازی نیست نشانی آنرا دوباره بنویسید و فقط کافی است روی کلید بازگشت یا دکمه عقب رفتن ضربه بزنید. به هر تعداد که بخواهید می‌توانید این کار را تکرار کنید تا به صفحه دل‌خواه خود بازگردید. اگر لازم شود که دوباره به صفحه شماره سه بروید کافی است روی دکمه جلو رفتن ضربه بزنید تا به آن صفحه بروید.

• مرورگرهای اینترنت، همچون نرم‌افزارهای دیگر، دارای فهرست‌هائی (یا منوهائی) هستند که فعالیت‌های آنرا اداره می‌کنند. برخی از گزینه‌هائی که در فهرست‌ها دیده می‌شود از این قرار هستند:

  • فهرست پرونده (File): الف) چاپ کردن صفحه‌ای که در حال مطالعه آن هستید با بکار بردن گزینه چاپ (Print). ب) ذخیره کردن صفحه اینترنتی که در حال دیدن آن هستید با بکار بردن گزینه ذخیره با نام (Save as ...). پ) فرستادن صفحه اینترنتی بصورت پست الکترونیک برای دوستان و آشنایان بوسیله گزینه فرستادن (Send).

  • فهرست ویرایش (Edit): شاید مهمترین گزینه در این فهرست گزینه جستجوی واژه و عبارت باشد (Find on this page). هر گاه شما در یک صفحه اینترنتی هستید و می‌خواهید متن آن را برای یافتن یک واژه یا عبارت جستجو کنید می‌توانید این گزینه را بکار گیرید.

  • فهرست نما (View): الف) بزرگی خط صفحه‌های اینترنتی را می‌توان با گزینه بزرگی خط یا (Text Size) تا حدودی دست‌کاری کرد. ب) برخی از صفحات اینترنتی که با حروف عربی نوشته شده‌اند گاهی وقت‌ها ممکن است خوانا نباشند. در چنین مواردی متن صفحه همچون کلمه‌های رمز دیده می‌شود. برای اصلاح این مشکل می‌توان به گزینه رمزگشا (Encoding) رفت و با برگزیدن یک گزینه مناسب صفحه را خوانا نمود. همانگونه که از نامش پیداست، فهرست نما (View) دربردارنده گزینه‌هائی مربوط به نمایش اطلاعاتی می‌باشد که با مرورگر اینترنت در حال بررسی آن هستیم.

  • فهرست علایق (Favorites): می‌توانید با گزینه اضافه کردن به علایق (Add to Favorites) یک وب سایت را به این فهرست اضافه کنید تا به این ترتیب هرگاه، در روزی دیگر، دوباره خواستید به آن نشانی بروید دیگر لازم نباشد نشانی آنرا بنویسید.

  • فهرست ابزارها (Tools): در اینجا گزینه‌هائی برای تنظیم کارکرد مرورگر آورده شده است. گزینه‌های این فهرست در این دوره آموزشی که دوره‌ای مقدماتی می‌باشد آموزش داده نمی‌شوند.

  • فهرست کمک (Help): هرگاه درباره کارکرد هر نرم‌افزاری از جمله نرم‌افزار مرورگر اینترنت پرسشی داشتید می‌توانید به فهرست کمک رفته و بوسیله گزینه‌ها آن بدنبال پاسخ آن بگردید. بجز نرم‌افزارهائی که از پایه به زبان فارسی طراحی شده‌اند در بقیه نرم‌افزارها معمولا اطلاعات ارائه شده در فهرست کمک به زبان‌هائی غیر زبان فارسی می‌باشند.

• برای آسانی کار با مرورگرها، در بیشتر آن‌ها، نماد برخی از ابزارها در قسمت بالای مرورگر بهنمایش گذاشته شده است که می‌توانید روی آن‌ها ضربه زده و از امکانات آن بهره‌مند شد.

• یکی از کارهائی که برای بسیاری از مردم جذابیت دارد بدست آوردن دانش و اطلاعات گوناگون از راه جستجو در اینترنت می‌باشد. برای این کار ابزارهائی ساخته شده است که اصطلاحاً به آن‌ها موتورهای جستجو می‌گویند. برخی از مرورگرها، برای آسانی‌تر ساختن جستجو در اینترنت، این ابزارهای جستجو را در بدنه خود جا داده‌اند. یک نمونه آن در تصویر شماره یک دیده می‌شود.

• در کنار این فهرست‌ها که قسمت‌هائی از بدنه نرم‌افزارهای مرورگر اینترنت می‌باشند، در صفحات اینترنتی مربوط به هر وب سایت (یا بهتر است بگوئیم، بسیاری از وب سایت‌ها) نیز فهرست‌هائی کار گذاشته می‌شود که به بازدیدکنندگان امکان دسترسی آسانتر به همه صفحات آن وب و یا وب سایت‌هائی دیگر را می‌دهد. در تصویر شماره یک نمونه‌هائی از این گونه فهرست‌ها دیده می‌شوند.

کار با مرورگرهای اینترنت معمولاً آسان می‌باشد و مشکل ویژه‌ای برای کاربرها پدید نخواهد آورد. یکی از مواردی که شاید مشکل آفرین باشد زمانی است که یک پرونده بزرگ مثلاً پرونده مربوط به یک عکس بزرگ یا یک پرونده پی‌دی‌اف (PDF) بزرگ دارد از اینترنت پیاده می‌شود و ما ناشکیبائی به خرج داده و از مرورگر کارهای دیگری را درخواست می‌کنیم. در چنین مواردی شاید مرورگر ما از کار بیفتد یا اصطلاحا قفل کند. در چنین مواردی تنها راه، خاموش کردن یا بستن مرورگر می‌باشد. این کار بهتر است توسط کسی که با رایانه‌ها آشنائی بیشتری دارد انجام گیرد.

پاورقی‌ها

* در این خودآموز هر جا واژه کاربر نوشته شده است منظور فردی است که رایانه را بکار می‌برد. برای آشنائی بیشتر با برخی واژه‌های مربوط به رایانه می‌توانید به واژه‌نامه‌ای که در این خودآموز آورده شده است مراجعه نمائید.
** پیشتر، در همین گفتار، وب سایت‌ها با مجله‌های کاغذی مقایسه شدند. از آنجا که پرونده‌های موجود در یک وب سایت هنگام مرور شدن، چون صفحات یک مجله به دید می‌آیند بنابراین اصطلاحاً به آن‌ها صفحات اینترنتی گفته می‌شود. مثلاً آنچه را که الان در مرورگر اینترنتی خود می‌بینید اصطلاحاً یک صفحه اینترنتی می‌باشد. و اگر به گفتار مربوط به موش‌واره بروید در واقع به صفحه آن مراجعه کرده‌اید.

بالای صفحه