هدف اين گفتار: آشنائي با مفهوم فايل (Tiedosto)
آنچه خواهيد خواند: (١) حافظه و واحدهاي سنجش آن (٢) فايلها و فرمتها (٣) كار با فايلها
حافظه و واحدهاي سنجش آن
حافظه رايانه مهمترين بخش هر رايانه ميباشد که اطلاعات گوناگون؛ چه آنها که ما در زمان کار با رايانه درست ميکنيم و چه آنهائي که برنامههاي کامپيوتر بوده و کارکردهاي گوناگون آن را بر عهده دارند، در آنها ذخيره يا اندوخته شده است. حافظهها در واقع قطعات الکترونيک هستند با طراحي ويژهاي که آنها را قادر ميسازد تا تغييرات الکتريکي را بصورت کد در خود ذخيره نمايند. اين حروف و علاتم کد، هر از گاه، فراخوانده ميشوند تا ما بتوانيم کارکردهاي گوناگون رايانه را شاهد باشيم.
ميزان حافظه هر رايانه را با ميزان دادههاي اطلاعاتي که ميتوان روي آن اندوخت يا ذخيره کرد ميسنجند. براي آشنائي شما با مفهومي که به آن اندازه حافظه ميگويند آن را با واحد اندازهگيري وزن مقايسه ميکنيم. همانگونه که هر شئي داراي وزني است دادههاي اطلاعاتي هم داراي اندازه يا وزني هستند که واحد بيت سنجيده ميشود. البته دوباره متذکر ميشويم که بيت واحد وزن نيست و صرفا براي روشنتر شدن مفهوم آن است که آن را با واحد وزن مقايسه کردهايم. فهرست زير را مرور نمائيد تا تصويري از ابعاد واحدهاي سنجش دادهها يا واحد سنجش اندازه حافظه بدست آوريد.
يک گيگا بايت = (۱۰۲۴) مگا بايت
يک مگا بايت = (۱۰۲۴) کيلو بايت
يک کيلو بايت = (۱۰۲۴) بايت
يک بايت = (۸) بيت
در هر رايانه دو گونه حافظه وجود دارد: الف) حافظه غير فعال که همچون انباري ميباشد براي انباشتن يا ذخيره برنامهها گوناگون رايانه و فايلهائي که ما درست ميکنيم و ب) حافظه عملياتي که در زمان اجراي برنامهها بکار برده ميشود. هر چه اين حافظه عملياتي يا (RAM) بيشتر باشد، رايانه با سرعت بيشتري فعاليت خواهد کرد. اين حافظه مثل يک کارگاه ميباشد که هر چه اندازه آن بيشتر باشد کارگرها راحتتر و بدون مزاحمت براي يکديگر کار ميکنند اما هر چه کوچکتر باشد کارگرها براي انجام کارهاي خود با زحمت بيشتري روبرو ميشوند.
داشتن حافظه غير فعال بيشتر از مزاياي رايانه محسوب ميشود اما اهميت آن تا حدودي به نوع کاربرد رايانه بستگي پيدا ميکند. براي مثال اگر کسي بخواهد تعداد زيادي برنامههاي تصويري مثلا فيلم و بازي روي رايانه خود ذخيره کند به حافظه بزرگي نياز خواهد داشت. اما سرعت اجراي برنامهها به ميزان حافظه عملياتي (RAM) و همچنين سرعت پردازنده رايانه بستگي دارد. بنابراين در زمان خريد رايانه به ميزان حافظه غير فعال (هارد ديسک درايو)، ميزان حافظه عملياتي (RAM) و سرعت پردازشگر آن که با واحد هرتز (كيلو هرتز يا مگا هرتز) سنجيده ميشود توجه نمائيد.
فايلها و فرمتها
اطلاعات گوناگون رايانه، چه آنها كه برنامههاي رايانه ميباشند و چه آنها كه ما درست كردهايم، بصورت بستههاي اطلاعاتي در حافظه انبار ميشوند. هر كدام از اين بستهها چيزي را بيان ميدارد. برخي از اين بستهها، دستورات اجرائي هستند كه بوسيله آنها كارهاي رايانه انجام ميگيرند و برخي ديگر عكسها، موسيقيها و نوشتههاي ما ميباشند. اين بستههاي اطلاعاتي، از هرگونهاي كه باشند، فايل يا پرونده ناميده ميشوند. وقتي در برنامهاي مثلا برنامه وّورد (Word) خاطرههاي خود را مينويسيم در واقع در حال تهيه يك فايل نوشتاري هستيم. وقتي در برنامهاي مثلا برنامه (Paint) تصويري ميكشيم در واقع در حال تهيه يك فايل تصويري هستيم.
هر فایل بوسیله برنامه ویژه آن اجرا میشود. مثلا یک فایل تصویری بوسیله برنامههای نمایش تصویر، نمایش داده میشوند و یا یک فایل نوشتاری بوسیله برنامههای ویژه پردازش نوشتار، میتواند اجرا و دستکاری شود. البته برخی برنامهها چند منظوره هستند و میتوان برای چند کار گوناگون آنها را بکار برد اما بیشتر وقتها بهترین نتیجه را میتوان از برنامههای اختصاصی مربوط به پردازش یا اجرای آن فایل بدست آورد. برای مثال شما شاید بتوانید در یک برنامه پردازش نوشتار مثلا (Word) یک فایل تصویری را باز نمائید، اما صرف باز کردن این تصویر به معنی آن نیست که برنامه (Word) یک برنامه پردازش تصویر است.
تا اینجا مشخص شد که فایلهای گوناگونی وجود دارد. برای اینکه رایانه بتواند بین فایلهای گوناگون تمایز قائل شده و هر کدام را با برنامه ویژه آن باز نماید یا اجرا نماید روشی ابداع شده است. این روش در واقع عبارت است از قرار دادن پسوندهائی در انتهای نام هر فایل. این پسوند نشان میدهد که هر فایل از چه گونهای است. وقتی هم رایانه میفهمد آن فایل مورد نظر از چه گونهای است، میتواند برنامه لازم برای اجرای آن را تشخیص داده و اجرا نماید. کار پسوندگذاری معمولا بطور خودبخود انجام میگیرد مگر اینکه ما طور دیگری بخواهیم. همچنین باید متذکر شد که بسته به تنظیمات رایانه، این پسوندها یا آشکارند و دیده میشوند یا پنهان بوده و دیده نمیشوند. همچنين بايد توچه داشت كه پسوند هر فايل بوسيله يك نقطه از نام آن فايل جدا شده است. هر كدام از اين پسوندها، در اصطلاح انگليسي، فرمت هر فايل را مشخص ميكند.
برای آشنا شدن شما با برخی از این پسوند، چند مثال در زیر نوشته شده است. توجه داشته باشید که در همه موارد زیر نام فایل یکی میباشد و فقط پسوند آن تغییر کرده است.
kielioppi.doc
kielioppi.txt
kielioppi.html
kielioppi.mp3
kielioppi.wav
kielioppi.jpg
kielioppi.bmp
kielioppi.wmv
kielioppi.avi
فايلهاي فوق گرچه نامي مشابه دارند اما پسوندهاي متفاوتي دارند و لاجرم از گونههاي متفاوتي هستند يا بعبارت ديگر فورمتهاي گوناگوني دارند. براي مثال فايلهاي اوّل و دوّم از نوع فايلهاي نوشتاري هستند. اين فايلها را ميتوان مثلاً با برنامههاي (Word) و يا (Notepad) تهيه كرد. فايل سوّم يك صفحه اينترنتي ميباشد كه ميتوان آن را مثلا با برنامه (Dreamweaver) تهيه كرد. فايلهاي چهارم و پنچم از نوع فايلهاي صوتي ميباشند كه ميشود آنها را مثلا با برنامه (Cool Edit) تهيه كرد. فايلهاي ششم و هفتم از نوع فايلهاي تصويري يا عكس ميباشند كه ميتوان آنها را مثلا با برنامه (Paint Shop Pro) تهيه كرد. فايلهاي هشتم و نهم از نوع فايلهاي ويديوئي يا فيلم ميباشند كه ميتوان آنها را مثلا با برنامه (Ulead VideoStudio) تهيه كرد.
كار با فايلها
كپي كردن يا نسخه برداري فايلها، فايلها را ميتوان پس از باز كردن در برنامه ويژه آن دست كاري كرد. براي مثال يك فايل نوشتاري را ميتوان با برنامه (Word) باز كرد و در آن تغييراتي اعمال نمود. از جمله اين تغييرات اين است كه ميتوان آن را به يك نامي متفاوت با نام اوليه آن ذخيره كرد. و يا ميتوان آن را با فرمتي متفاوت با فرمت رايج آن ذخيره نمود. به اين ترتيب ميتوان نسخههاي جديد و متعددي از آن فايل را درست كرد. براي ذخيره كردن فايلي كه باز است با نامي متفاوت از نام اوليه آن ميتوان به منو يا فهرست فايل (File) رفته و در آنجا گرينه ذخيره با نام ديگر (Save As) را برگزيد. فهرستي كه باز خواهد شد كما بيش شبيه تصوير شماره يك خواهد بود.
تصوير شماره يك
پس از برگزيدن ذخيره كردن با نام (Save As) پنجرهاي شبيه تصوير شماره دو باز خواهد شد كه در آن ميتوان فولدر يا محلي كه ميخواهيم فايلمان را ذخيره كنيم و هم نام فايل را تعيين نمائيم. اگر فولدري كه ميخواهيم فايلمان را آنجا ذخيره نمائيم در اين پنجره ديده نميشود، ميتوان با كمك منوي باز شوندهاي كه در بالاي اين پنجره قرار دارد به فولدرهاي گوناگون موجود در رايانه رفته و بدنبال فولدر مورد نظرمان بگرديم. پس از يافتن فولدر مورد نظر، بايد نامي براي فايلمان برگزينيم. همچنين ميتوان فايل را با همان نامي كه موجود ميباشد و در فولدري ديگر ذخيره نمود. همچنين ميتوان نوع يا فرمت فايل را تا حدودي تعيين كرد. اين گزينه خارج از محدوده اين دوره مقدماتي ميباشد.
تصوير شماره دو (بزرگنمائی بيشتر +)
روش ديگر براي ساختن نسخههاي ثانويه از فايلها بكار بردن دكمه راست موشواره ميباشد. در اين روش، نشانگر موشواره را روي فايل مورد نظر قرار داده و روي دكمه راست آن ضربه ميزنيم. فهرستي كما بيش شبيه تصوير شماره سه باز خواهد شد. در اين فهرست، گزينه نسخه برداري (Copy) را برگزينيد. سپس يا در فولدري ديگر و يا در همان فولدري كه فايل اوليه در آن قرار دارد، در يك فضاي خالي، دوباره دكمه راست موشواره را فشار دهيد تا فهرستي شبيه تصوير شماره چهار نمايان شود. در اين فهرست، گزينه پئيست (Paste) را برگزينيد. اينكار يك نسخه از فايل اوليه را براي ما ايجاد ميكند.
تصوير شماره سه
تصوير شماره چهار
حذف كردن فايلها، الف) ميتوان با دكمه راست موشواره روي آنها ضربه زد تا منو يا فهرستي شبيه تصوير شماره سه نمايان گردد و آنگاه گزينه حذف (Delete) را برگزيد. ب) ميتوان در صفحه كليد خود دكمه (Delete) فشار دهيد. پ) ميتوان با دكمه چپ موشواره روي فايل مورد نظر يكبار ضربه زد سپس تصوير ضربدر قرمز رنگ را (
) كه در بالاي پنجره ديده ميشود را ضربه زد. پيش از حذف شدن فايل، پنجرهاي باز خواهد شد كه به ما هشدار ميدهد آيا واقعاً ميخواهيم آن فايل يا فايلها را حذف نمائيم يا نه. اگر تصميم خود را گرفتهايم كه فايل مورد نظر را جذف نمائيم، ميتوانيم دكمه (Ok) را فشار بدهيم.
تغيير نام فايلها، يك روش ساده اين است كه با دكمه راست موشواره روي فايل مورد نظر ضربه بزنيم تا فهرست يا منوئي شبيه تصوير شماره سه نمايان گردد. آنگاه در فهرست باز شده، گزينه نامگذاري مجدد (Rename) را برميگزينيم.